Er zijn verschillende aanbestedingsprocedures waarmee overheidsorganisaties opdrachten in de markt kunnen zetten. Welke aanbestedingsprocedure passend of verplicht is, hangt onder meer af van de geraamde opdrachtwaarde, de aard van de opdracht en de complexiteit ervan.
Bij Europese aanbestedingen zijn de openbare procedure en de niet-openbare procedure de belangrijkste reguliere procedures. Daarnaast bestaan er bijzondere procedures, zoals de mededingingsprocedure met onderhandeling, de concurrentiegerichte dialoog en het innovatiepartnerschap.
Ligt de opdracht onder de Europese drempelwaarde? Dan zijn onder andere enkelvoudig onderhandse, meervoudig onderhandse en nationaal openbare procedures mogelijk.
1. Welke Europese aanbestedingsprocedures zijn er?
Bij Europese aanbestedingen zijn er verschillende procedures. De openbare en niet-openbare procedure zijn de belangrijkste reguliere mogelijkheden. Voor opdrachten die om onderhandelingen, dialoog of innovatie vragen, bestaan aanvullende procedures.
1.1 Openbare procedure
Bij een openbare aanbestedingsprocedure mag iedere geïnteresseerde ondernemer direct een inschrijving indienen. Er vindt geen aparte selectieronde plaats. Alle ondernemers die aan de gestelde eisen voldoen, kunnen dus meedoen.
Deze procedure is overzichtelijk, maar kan ook betekenen dat de aanbestedende dienst veel inschrijvingen moet beoordelen. De openbare procedure mag bij Europese aanbestedingen in beginsel altijd worden toegepast.
Voorbeeld: Een overheidsorganisatie schrijft een opdracht voor de levering van kantoormeubilair openbaar uit. Iedere geïnteresseerde leverancier kan direct een inschrijving indienen.
1.2 Niet-openbare procedure
De niet-openbare procedure bestaat uit twee fasen. Eerst kunnen geïnteresseerde ondernemers zich aanmelden. De aanbestedende dienst beoordeelt vervolgens welke partijen geschikt zijn.
Daarna worden een beperkt aantal geselecteerde kandidaten uitgenodigd om een inschrijving in te dienen. Zo hoeft de aanbestedende dienst niet alle geïnteresseerde partijen volledig te beoordelen.
Deze procedure is vooral geschikt wanneer veel ondernemers belangstelling kunnen hebben voor een opdracht.
Voorbeeld: Bij een omvangrijke ICT-opdracht melden meerdere bedrijven zich aan. De aanbestedende dienst selecteert geschikte partijen en nodigt alleen deze partijen uit om een offerte in te dienen.
1.3 Mededingingsprocedure met onderhandeling
Bij de mededingingsprocedure met onderhandeling kunnen geselecteerde ondernemers een eerste inschrijving indienen. Daarna kan de aanbestedende dienst met hen onderhandelen over bepaalde onderdelen van de inschrijving.
Deze procedure kan bijvoorbeeld worden toegepast wanneer een bestaande oplossing moet worden aangepast, de opdracht complex is of de technische specificaties vooraf niet voldoende nauwkeurig kunnen worden vastgesteld.
De procedure mag alleen worden gebruikt wanneer aan de wettelijke voorwaarden is voldaan.
Voorbeeld: Een organisatie zoekt een specifieke softwareoplossing die niet volledig aansluit op de bestaande systemen. Tijdens de procedure kan onder de wettelijke voorwaarden worden onderhandeld over de oplossing.
1.4 Concurrentiegerichte dialoog
De concurrentiegerichte dialoog is bedoeld voor complexe opdrachten waarbij de aanbestedende dienst wel weet welk resultaat nodig is, maar nog niet precies weet welke oplossing daarvoor het meest geschikt is.
De aanbestedende dienst gaat met geselecteerde marktpartijen in gesprek over mogelijke oplossingen. Na deze dialoog worden de deelnemers uitgenodigd om een definitieve inschrijving in te dienen.
Ook deze procedure mag alleen worden toegepast wanneer aan de specifieke wettelijke voorwaarden is voldaan.
Voorbeeld: Een gemeente wil een gebied duurzamer en beter bereikbaar maken, maar weet nog niet welke combinatie van mobiliteitsoplossingen hiervoor het meest geschikt is. Via een dialoog worden mogelijke oplossingen met marktpartijen onderzocht.
1.5 Innovatiepartnerschap
Een innovatiepartnerschap kan worden gebruikt wanneer de gewenste oplossing nog niet op de markt beschikbaar is. De aanbestedende dienst selecteert één of meer partijen die een nieuwe oplossing ontwikkelen.
Wanneer de ontwikkeling succesvol is, kan de oplossing vervolgens binnen hetzelfde partnerschap worden aangeschaft. Deze procedure is vooral bedoeld voor innovatieve producten, diensten of werken.
Voorbeeld: Een overheidsorganisatie heeft behoefte aan een nieuwe technologie om gebouwen energiezuiniger te maken. Omdat er nog geen geschikte oplossing beschikbaar is, wordt samen met een geselecteerde partij een nieuwe oplossing ontwikkeld.
2. Welke aanbestedingsprocedures zijn er onder de Europese drempel?
Een opdracht onder de toepasselijke Europese drempelwaarde hoeft niet automatisch Europees te worden aanbesteed. Afhankelijk van de opdrachtwaarde, de aard van de opdracht en het eigen inkoopbeleid zijn verschillende procedures mogelijk.
De meest voorkomende mogelijkheden zijn:
2.1 Enkelvoudig onderhands aanbesteden
Bij enkelvoudig onderhands aanbesteden vraagt de aanbestedende dienst één ondernemer om een offerte uit te brengen.
Deze procedure is relatief eenvoudig en kan passend zijn bij kleinere opdrachten. De keuze moet wel aansluiten bij de geldende aanbestedingsregels en het inkoopbeleid.
Voorbeeld: Een organisatie vraagt één leverancier om een offerte voor een beperkte levering of kleine opdracht.
2.2 Meervoudig onderhands aanbesteden
Bij meervoudig onderhands aanbesteden worden meerdere ondernemers uitgenodigd om een offerte in te dienen. De aanbestedende dienst kan de ontvangen offertes vervolgens met elkaar vergelijken.
Deze procedure biedt de mogelijkheid om meerdere aanbiedingen naast elkaar te leggen zonder de opdracht nationaal openbaar aan te besteden.
Voorbeeld: Een gemeente nodigt drie schoonmaakbedrijven uit om een offerte in te dienen voor een opdracht.
2.3 Nationaal openbaar aanbesteden
Bij nationaal openbaar aanbesteden wordt een opdracht openbaar bekendgemaakt binnen Nederland. Geïnteresseerde ondernemers kunnen vervolgens een inschrijving indienen.
Deze procedure kan worden toegepast bij opdrachten onder de Europese drempelwaarde wanneer een openbare procedure passend is.
Voorbeeld: Een gemeente maakt een opdracht voor het onderhoud van openbaar groen openbaar bekend, zodat geïnteresseerde Nederlandse bedrijven kunnen inschrijven.
Welke procedure passend is, hangt niet alleen af van de opdrachtwaarde. Ook de marktsituatie, proportionaliteit en het eigen inkoopbeleid spelen een rol. Aanbestedende diensten moeten hun procedurekeuze op objectieve gronden kunnen motiveren.
3. Is een raamovereenkomst een aanbestedingsprocedure?
Nee, een raamovereenkomst is geen zelfstandige aanbestedingsprocedure. Een raamovereenkomst wordt via een aanbestedingsprocedure gesloten. Vervolgens kunnen gedurende de looptijd nadere opdrachten worden verstrekt volgens de afspraken in de raamovereenkomst.
Een raamovereenkomst wordt bijvoorbeeld gebruikt wanneer een organisatie gedurende een bepaalde periode regelmatig producten of diensten nodig heeft.
4. Is een dynamisch aankoopsysteem een aanbestedingsprocedure?
Nee, een dynamisch aankoopsysteem (DAS) is geen reguliere aanbestedingsprocedure, maar een inkooptechniek voor herhaalde aankopen.
Binnen een DAS kunnen nieuwe geschikte leveranciers zich gedurende de looptijd aanmelden. Hierdoor blijft het systeem toegankelijk voor nieuwe marktpartijen die aan de gestelde voorwaarden voldoen.
5. Hoe kies je de juiste aanbestedingsprocedure?
De keuze voor een aanbestedingsprocedure hangt af van verschillende factoren. Een aanbestedende dienst kijkt onder andere naar:
- De geraamde opdrachtwaarde: wat is de totale waarde van de opdracht?
- De Europese drempelwaarde: moet de opdracht Europees worden aanbesteed?
- Het aantal mogelijke leveranciers: hoeveel ondernemers kunnen interesse hebben?
- De complexiteit van de opdracht: is de gewenste oplossing al duidelijk of is verder onderzoek nodig?
- De behoefte aan overleg: is er ruimte nodig voor onderhandelingen of een dialoog?
- Proportionaliteit: staan de eisen en administratieve lasten in verhouding tot de opdracht?
Bij Europese aanbestedingen zijn de openbare en niet-openbare procedure meestal het uitgangspunt. Voor bijzondere procedures gelden aanvullende wettelijke voorwaarden.
6. Veelgestelde vragen over aanbestedingsprocedures
1. Wat zijn de belangrijkste aanbestedingsprocedures?
De belangrijkste reguliere Europese aanbestedingsprocedures zijn de openbare en niet-openbare procedure. Daarnaast bestaan de mededingingsprocedure met onderhandeling, de concurrentiegerichte dialoog en het innovatiepartnerschap. Onder de Europese drempel zijn onder andere enkelvoudig onderhands, meervoudig onderhands en nationaal openbaar aanbesteden mogelijk.
2. Wat is het verschil tussen een openbare en niet-openbare procedure?
Bij een openbare procedure mag iedere geïnteresseerde ondernemer direct een inschrijving indienen. Bij een niet-openbare procedure vindt eerst een selectieronde plaats. Alleen geselecteerde kandidaten mogen daarna een inschrijving indienen.
3. Mag een aanbestedende dienst altijd onderhandelen?
Nee. Onderhandelen is alleen toegestaan binnen procedures die daarvoor ruimte bieden en wanneer aan de toepasselijke wettelijke voorwaarden wordt voldaan.
4. Is een raamovereenkomst een aanbestedingsprocedure?
Nee. Een raamovereenkomst is een inkoopinstrument dat via een aanbestedingsprocedure wordt gesloten. De raamovereenkomst bevat afspraken voor het verstrekken van nadere opdrachten gedurende de looptijd.